Odszkodowania za internowanie w stanie wojennym

O odszkodowanie i zadośćuczynienie może wystąpić osoba, wobec której wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem 13 grudnia 1981 r. stanu wojennego w Polsce.

Jeżeli osoba internowana zmarła, uprawnienie może przejść na jej małżonka, dzieci i rodziców. Podstawę stanowi bezpośrednio art. 8 ust. 1 ustawy lutowej.

Nie. Decyzji o internowaniu nie trzeba wcześniej unieważniać w osobnym postępowaniu. Ustawa lutowa bezpośrednio przyznaje osobie internowanej prawo do odszkodowania i zadośćuczynienia wynikających z wydania lub wykonania decyzji o internowaniu.

Jest to więc inna sytuacja niż w przypadku represyjnego wyroku, którego nieważność co do zasady musi najpierw zostać stwierdzona przez sąd.

Zgodnie z aktualnym stanowiskiem Sądu Najwyższego roszczenia wynikające z internowania w stanie wojennym nie ulegają przedawnieniu. Ustawa nie wskazuje dla nich terminu analogicznego do 10-letniego terminu obowiązującego przy roszczeniach wynikających ze stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Sąd Najwyższy w wyroku z 18 lutego 2026 r., sygn. I KK 443/25, przyjął, że ustawa lutowa samodzielnie reguluje kwestie terminów i jeżeli nie przewiduje terminu dla danego roszczenia, nie należy stosować w jego miejsce ogólnych terminów z Kodeksu cywilnego.

Tak. Jeżeli osoba internowana zmarła, jej uprawnienie przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców.

Nie każdy spadkobierca osoby internowanej jest więc automatycznie uprawniony. Ustawa wskazuje wprost krąg najbliższych osób, na które przechodzi roszczenie.

Odszkodowanie rekompensuje straty finansowe spowodowane internowaniem, a zadośćuczynienie ma rekompensować cierpienie i krzywdę niemajątkową.

Odszkodowanie może obejmować np. utracone dochody, jeżeli można wykazać ich związek z internowaniem. Zadośćuczynienie dotyczy natomiast m.in. pozbawienia wolności, warunków pobytu w ośrodku odosobnienia, rozłąki z rodziną, stresu, poniżenia, pogorszenia zdrowia oraz późniejszych skutków represji.

Nie istnieje jedna stawka zadośćuczynienia za miesiąc internowania. Sąd musi indywidualnie ocenić rozmiar krzywdy konkretnej osoby.

Znaczenie mają długość internowania, warunki odosobnienia, sposób traktowania, stan zdrowia, sytuacja rodzinna oraz konsekwencje represji w późniejszym życiu. W jednej z prowadzonych spraw świadczenie za około 10 miesięcy internowania wyniosło 170 tys. zł. Kwota ta jest przykładem, a nie stawką gwarantowaną w innych postępowaniach.

Tak, utracone zarobki mogą stanowić szkodę majątkową wynikającą z internowania, jeżeli można wykazać związek między pozbawieniem wolności a utratą dochodu.

Wysokość szkody można ustalać na podstawie zachowanej dokumentacji płacowej, akt osobowych, dokumentów zakładu pracy, materiałów archiwalnych i innych dowodów. Jeżeli dokumentacja sprzed ponad 40 lat się nie zachowała, znaczenie mogą mieć również inne dowody pozwalające odtworzyć sytuację zawodową i dochody osoby internowanej, w tym zeznania świadków.

Odszkodowanie może obejmować także inne rzeczywiście poniesione straty finansowe pozostające w odpowiednim związku z represją.

Brak decyzji o internowaniu w domowym archiwum nie przekreśla możliwości prowadzenia sprawy. Dokument można próbować odnaleźć m.in. w zasobie IPN lub w archiwach.

Na początku warto przekazać akt urodzenia osoby internowanej, a w przypadku jej śmierci również akt zgonu i dokumenty potwierdzające pokrewieństwo. Pomocne są także posiadane decyzje i dokumenty z ośrodka odosobnienia, materiały dotyczące działalności opozycyjnej, dokumentacja medyczna, korespondencja, fotografie oraz dokumenty pozwalające wykazać poniesioną szkodę.

Wniosek składa się do sądu okręgowego właściwego dla miejsca zamieszkania osoby występującej z żądaniem. Wynika to wprost z art. 8 ust. 2c ustawy lutowej.

Nie trzeba więc składać wniosku do sądu znajdującego się w miejscowości, w której osoba była internowana.

Tak, w niektórych sprawach wcześniejsze przyznanie 25 000 zł nie wyklucza możliwości wznowienia postępowania i dochodzenia wyższego świadczenia. Trzeba jednak sprawdzić podstawę i treść wcześniejszego wyroku.

Dawny art. 8 ust. 1a ustawy lutowej ograniczał łączną wysokość odszkodowania i zadośćuczynienia do 25 000 zł. Trybunał Konstytucyjny uznał ten limit za niezgodny z Konstytucją, a przepis utracił moc w 2011 r.

Jeżeli wcześniejsze orzeczenie zostało wydane przy zastosowaniu tego limitu i ograniczenie do 25 000 zł rzeczywiście wpłynęło na wysokość zasądzonego świadczenia, mogą istnieć podstawy do wznowienia postępowania. Sam fakt wcześniejszej wypłaty 25 000 zł albo niższej kwoty nie wystarcza jednak automatycznie do ponownego rozpoznania sprawy. Trzeba przeanalizować wcześniejszy wyrok, akta oraz sposób ustalenia należnego świadczenia.