Ustawa kombatancka - komu przysługują uprawnienia i świadczenia?

powrót do pozostałych wpisów

data publikacji: 26 października 2026, aktualizacja: 26 października 2026

Ustawa kombatancka reguluje prawa osób zasłużonych w walce o niepodległość Polski oraz tych, które doświadczyły określonych represji wojennych i powojennych. Jej pełna nazwa to ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Na jej podstawie osoby spełniające ustawowe warunki mogą otrzymać świadczenia finansowe i korzystać z dodatkowych uprawnień. Przepisy te mają szczególne znaczenie dla ludzi, których działalność niepodległościowa lub doświadczenia represji wpłynęły na dalsze życie.

Kto może otrzymać uprawnienia kombatanckie i jakie świadczenia przysługują kombatantom? Warto również wiedzieć, czym ustawa kombatancka różni się od ustawy lutowej, która umożliwia dochodzenie odszkodowania i zadośćuczynienia za określone represje komunistyczne z lat 1944–1989.

Kogo obejmuje ustawa kombatancka?

Uprawnienia przewidziane w ustawie nie są zarezerwowane wyłącznie dla osób, które bezpośrednio uczestniczyły w walkach zbrojnych. Zgodnie z art. 1 kombatantami są osoby biorące udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych w ramach formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Polski. Należą do nich między innymi żołnierze Wojska Polskiego, członkowie polskich podziemnych organizacji wojskowych oraz uczestnicy określonych działań partyzanckich.

Ustawa uwzględnia również działalność równorzędną z działalnością kombatancką. Obejmuje ona między innymi pełnienie funkcji cywilnych w administracji Polskiego Państwa Podziemnego w latach 1939–1945 oraz w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945–1956.

Z uprawnień mogą korzystać także niektóre osoby represjonowane, w tym więźniowie nazistowskich obozów koncentracyjnych, osoby deportowane do ZSRR z przyczyn wskazanych w ustawie czy pozbawione wolności w Polsce w latach 1944–1956 z powodów politycznych związanych z walką o niepodległość.

Samo doświadczenie represji nie oznacza jednak automatycznego przyznania uprawnień. Trzeba wykazać, że dana osoba spełnia wymagania ustawy, i odpowiednio udokumentować jej historię.

Jakie uprawnienia i świadczenia przewiduje ustawa kombatancka?

Osoby posiadające uprawnienia kombatanckie mogą otrzymywać dodatkowe świadczenia finansowe, w tym dodatek kombatancki, dodatek kompensacyjny oraz ryczałt energetyczny. Ich przyznawanie odbywa się na zasadach określonych w przepisach.

Ustawa przewiduje również szczególne uprawnienia związane z opieką zdrowotną, emeryturami i rentami oraz ulgi na określone przejazdy kolejowe i autobusowe. Dodatkowe ulgi w komunikacji miejskiej mogą wynikać z przepisów lokalnych. W uzasadnionych przypadkach możliwe jest także uzyskanie pomocy pieniężnej, między innymi ze względu na trudną sytuację materialną lub zdrowotną.

Jak uzyskać uprawnienia kombatanckie? Decyzję o ich przyznaniu wydaje Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające działalność kombatancką lub doznane represje. Mogą to być materiały archiwalne, zaświadczenia właściwych instytucji czy odpowiednio udokumentowane relacje świadków.

Warto jednak wiedzieć, że świadczenia kombatanckie nie są jedyną formą rekompensaty przewidzianą dla osób, które doświadczyły represji w okresie powojennym.

Ustawa kombatancka a ustawa lutowa: czy kombatant może otrzymać odszkodowanie?

Kombatant może ubiegać się o odszkodowanie i zadośćuczynienie na podstawie ustawy lutowej, jeżeli spełnia określone w niej warunki. Samo posiadanie uprawnień kombatanckich nie gwarantuje jednak otrzymania odszkodowania, podobnie jak ich brak nie wyklucza możliwości dochodzenia roszczeń.

Obie ustawy regulują odmienne kwestie. Ustawa kombatancka dotyczy przede wszystkim świadczeń i przywilejów, natomiast ustawa lutowa z 23 lutego 1991 r. umożliwia dochodzenie odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w związku z określonymi represjami komunistycznymi.

Na jej podstawie roszczeń mogą dochodzić między innymi osoby represjonowane w latach 1944–1989 za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Dotyczy to przewidzianych ustawą przypadków represyjnego skazania, pozbawienia wolności czy internowania podczas stanu wojennego.

Co ważne, śmierć osoby represjonowanej nie zawsze zamyka możliwość uzyskania rekompensaty. Zgodnie z art. 8 ustawy lutowej, w określonych przypadkach uprawnienie do odszkodowania i zadośćuczynienia przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców zmarłego. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny.

Dlaczego warto znać swoje prawa?

Posiadanie uprawnień kombatanckich nie wyklucza możliwości dochodzenia odszkodowania za represje komunistyczne. Są to dwa odrębne uprawnienia, dlatego warto dokładnie przeanalizować historię osoby represjonowanej.

Jeżeli Ty lub ktoś z Twoich bliskich doświadczył represji w latach 1944–1989, skontaktuj się z Za Wolność. Pomożemy sprawdzić, czy istnieją podstawy prawne do ubiegania się o odszkodowanie i zadośćuczynienie.